Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 1

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen ahali şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nispet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müteallik ve Türk’e özgü anlamında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve makul bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makalelan ve giderek anonimleşatır bir nazım biçimidir. Koşukler asıl dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki dörtlüklere (üçlük yahut ikilik bile kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise ahali dilinde “bağlama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında tekrar edilen ikilik (evet da daha çok) dizelerdir.

Koşuknün makul bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir ahali şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en saydam özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Kısaca hece adetsı itibarıyla bir sınırlama olmaz.

Koşuklerin koca çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Koşukler bu şekilde ahaliın orospuı olurlar ve ahaliın her kesimine hitap eden sanat erilar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir musiki türüdür. Koşukler çoğu defa, bir doğa hadiseı evet da bir kahramanlık alınsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, görev adlarının, ayrıca konuların bile değişmiş olduğu görüldüğü kucakin, nerede doğduklarını saptamak kuvvetleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü koşukler olarak iki başkalık yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı kucakine saha uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise genellikle külah havaları görev kızılır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da şikeste esinti adı verilmektedir.

Türklerde konulenen konulara gereğince bile sınıflama fail yazarlar vardır. Konularına gereğince koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Tabiat koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti koşukleri
Merasim koşukleri
İş koşukleri
Içinlıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Olta koşukleri
Mizaç ve hayvan koşukleri
Efe ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve zehirklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri