Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 5

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen kamu şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, rabıta eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ilgili ve Türk’e özgü fehvaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve muayyen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle ovalan ve giderek anonimlesevinçli bir nazım biçimidir. ırlamakler asıl murabbaklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki murabbaklere (üçlük yahut ikilik de mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise kamu dilinde “ilhak” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında gene edilen ikilik (ya da henüz çok) dizelerdir.

ırlamaknün muayyen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir kamu şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en belirgin özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Doğrusu hece nüshası itibarıyla bir sınırlama gayrimümkün.

ırlamaklerin yüce çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. ırlamakler bu şekilde kamuın malı olurlar ve kamuın her kesimine hitap fail sanatçılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir müzik türüdür. ırlamakler çoğu nöbet, bir huy vakaı ya da bir kahramanlık kontrasında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, mevzi adlarının, hatta mevzuların birlikte değiştiği görüldüğü kucakin, nerede doğduklarını saptamak bilekleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere nazaran usulsüz ve usullü koşukler olarak iki fark yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı kucakine kayran uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise ekseri olta havaları mevzi tuzakır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da şikeste ambiyans adı verilmektedir.

Türklerde işçiliklenen konulara nazaran de sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Mevzularına nazaran koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Doğa koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve bayrakaltı koşukleri
Tören koşukleri
İş koşukleri
Huzurlıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Mandepsi koşukleri
Zevk ve efsanevi koşukleri
Zeybek havası ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve kötüklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri