Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 6

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen enam şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, ilişik eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakadar ve Türk’e özgü fehvaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve mukannen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazılan ve giderek anonimleeğlenceli bir nazım biçimidir. Yırler asıl kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki kuartetklere (üçlük yahut ikilik bile mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise enam dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yeniden edilen ikilik (evet da daha çok) dizelerdir.

Yırnün mukannen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir enam şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en belirgin özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Kısaca hece sayısı bakımından bir sınırlama olmaz.

Yırlerin büyük çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Yırler bu şekilde enamın orospuı olurlar ve enamın her kesimine hitap fail sanat adamılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir çalgı türüdür. Yırler çoğu nöbet, bir huy hadiseı evet da bir kahramanlık huzursında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arsa adlarının, hatta mevzuların üstelik değişmiş olduğu görüldüğü dâhilin, nerede doğduklarını saptamak takatleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü ırlamakler olarak dü başkalık yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı dâhiline yer uzun havalardır. Usullü olan ırlamakler grubunda ise çoklukla künde havaları arsa alır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırık çekicilik adı verilmektedir.

Türklerde işçiliklenen konulara gereğince bile sınıflama yapan yazarlar vardır. Mevzularına gereğince ırlamakler:

Ninniler
Çocuk ırlamakleri
Doğa ırlamakleri
Aşk ırlamakleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti ırlamakleri
Resim ırlamakleri
İş ırlamakleri
Muhaliflıklı ırlamakleri
Ölüm ırlamakleri (Ağıt)
Mandepsi ırlamakleri
Huy ve hayvan ırlamakleri
Zeybek ve derebeyi ırlamakleri
Cinayetler ve inciticiklı olaylarla alakalı ırlamakleri
Güldürücü ırlamakleri