Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 8

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen ahali şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nispet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile dayalı ve Türk’e özgü medlulında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makaslamaklan ve giderek anonimleneşelendiren bir nazım biçimidir. Yırler asıl kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki kuartetklere (üçlük veya ikilik bile mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise ahali dilinde “bağlama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra yeniden edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

Yırnün belli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir ahali şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en bariz özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Yani hece sayısı itibarıyla bir sınırlama gayrimümkün.

Yırlerin cesim çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Yırler bu şekilde ahaliın malı olurlar ve ahaliın her kesimine hitap eden artistlar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir çalgı türüdür. Yırler çoğu kez, bir natür vakaı evet da bir kahramanlık hakkındasında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, iz adlarının, hatta konuların üstelik değişmiş olduğu görüldüğü kucakin, nerede doğduklarını saptamak güçleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakarak usulsüz ve usullü yırler olarak iki başkalık yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı kucakine alan uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise umumiyetle entrika havaları iz kızılır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da münkesir gökyüzü adı verilmektedir.

Türklerde mesleklenen konulara bakarak bile sınıflama karşılayıcı yazarlar vardır. Konularına bakarak yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Doğa yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askeriye yırleri
Seremoni yırleri
İş yırleri
Alınlıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Katakulli yırleri
Mizaç ve hayvan yırleri
Zeybek havası ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve dokunaklıklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri